Suplementy diety – co warto o nich wiedzieć?

Justyna Wasiak Justyna Wasiak

Czym jest suplement diety?

Suplement diety to środek spożywczy, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety, będący skoncentrowanym źródłem witamin lub składników mineralnych lub innych substancji wykazujących efekt odżywczy lub inny fizjologiczny, pojedynczych lub złożonych, wprowadzany do obrotu w formie umożliwiającej dawkowanie, z wyłączeniem produktów posiadających właściwości produktu leczniczego w rozumieniu prawa farmaceutycznego. Jest to definicja z ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia (z dnia 25.08.2006r.) Niestety definicja ta jest mało szczegółowa, przez co zostawia wiele luk dla producentów tych środków.

Sprawdź nasze przepisy: 

Rodzaje suplementów

Suplementy diety można sklasyfikować na podstawie składników.

Zawierające:

1. Witaminy- A, D, E, K, C, tiamina, ryboflawina, niacyna, kwas pantotenowy, witamina B6, B12, kwas foliowy, biotyna (według rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18.05.2010).
2. Składniki mineralne- wapń, magnez, żelazo, miedź, jod, cynk, mangan, sód, potas, selen, chrom, molibden, fluorki, chlorki, fosfor, bor, krzem.
3. Aminokwasy np. L- arginina.
4. Enzymy np. laktaza.
5. Prebiotyki i probiotyki np. Bifidobacterium species.
6. Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe np. olej z nasion ogórecznika.
7. Składniki roślinne np. ekstrakt z zielonej herbaty.
8. Inne substancje np. spirulina.
W skład suplementów wchodzą surowce naturalne (dopuszczone do obrotu na terenie Europy) oraz surowce farmakopealne, jednak dodawane w niższych dawkach niż dawki lecznicze.
Suplementy diety można również podzielić ze względu na ich działanie: wspomagające układ odpornościowy, układ ruchu, sercowo- naczyniowy, pokarmowy, wspomagające odchudzanie lub suplementujące organizm podczas zwiększonego wysiłku fizycznego, działające na stan skóry, włosów i paznokci, wspomagające proces widzenia oraz zwalniające przebieg starzenia.

Skutki uboczne stosowania suplementów diety

Nieprawidłowe stosowanie suplementów diety może prowadzić nie tylko do przedawkowania, ale i zmniejszenia wchłaniania i metabolizmu innych witamin i składników mineralnych. Może również zaburzać wynik niektórych badań diagnostycznych. Pomimo informacji o zasadach dawkowania na opakowaniu, konsumenci często nie spożywają ich w odpowiedni sposób. W badaniach przeprowadzonych w Wielkiej Brytanii odnotowano, że prawidłową suplementację kwasem foliowym stosowało tylko 30% kobiet planujących ciążę, z grupy objętej programem pierwotnej prewencji wady cewy nerwowej. Przedawkowanie suplementów diety może być bardzo szkodliwe dla organizmu. Często zależy to od formy suplementu. Zauważono, że preparaty w postaci tabletek musujących są częściej nadużywane niż te w postaci kapsułek. Spożywane jako napój są traktowane jako produkt gaszący pragnienie, a nie niezbędną suplementację diety. Stosując preparaty uzupełniające dietę należy zwrócić uwagę na wysycenie podstawowego żywienia w dane witaminy czy pierwiastki. Wiele produktów spożywczych na sklepowych półkach jest już wzbogacanych (np. w witaminy z grupy B, błonnik, nienasycone kwasy tłuszczowe), co może prowadzić do nieświadomego nadmiernego spożycia witamin lub składników mineralnych. Dodatkowo, objawy przedawkowania mogą być mylące ze skutkami innych chorób. Do symptomów nadużycia suplementów diety należą ból głowy, osłabienie, dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego lub układu nerwowego. Popularne wśród społeczeństwa nadmierne spożycie witaminy A ma działanie teratogenne, przedawkowanie miedzi prowadzi do uszkodzenia wątroby, a nadmiar żelaza skutkuje hemochromatozą. Niewystarczające spożycie również może mieć negatywne skutki na zdrowie człowieka. Nieprawidłowe proporcje między pierwiastkami mogą prowadzić do ich interakcji. Takim przykładem jest żelazo i wapń- zmniejszona zostaje absorpcja żelaza. Również interakcja żelaza z cynkiem i miedzią wpływa na obniżenie ich wchłaniania. Przykładem negatywnego wpływu na wyniki badań laboratoryjnych jest tiamina- może wpływać na fałszywie dodatni wynik kwasu moczowego. Witamina C może zafałszować wyniki badania pH moczu, z kolei żelazo może wywołać fałszywie dodatni wynik na badanie krwi w kale.

Suplementy diety a przyjmowane leki

Często występuje interakcja między suplementami witaminowymi a lekami. Wykazano, że przyjmowanie suplementów z witaminą B6, która odpowiada za przemianę białek i metabolizm długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, wpływa na spadek skuteczności działania leków przeciwdrgawkowych, uspokajających oraz lewodopy stosowanej podczas choroby Parkinsona. Witamina E chroni wielonienasycone kwasy tłuszczowe przed utlenieniem, dlatego warto ją stosować w trakcie leczenia żelazem niedokrwistości u pacjentów hemodializowanych. Negatywna korelacja występuje w przypadku stosowania witaminy E i leków przeciwzakrzepowych- tokoferol zmniejsza lepkość krwi, co może skutkować zwiększeniem zagrożenia wystąpienia krwotoków. Niebezpieczne jest również stosowanie witaminy E i leków przeciwgrzybiczych. Witamina ta hamuje metabolizm leków, co może skutkować wzrostem ich stężenia we krwi i objawieniem się problemów żołądkowo- jelitowych, defektem działania wątroby i nerek lub symptomami neurologicznymi. Interakcje dotyczą też składników mineralnych oraz leków. Dla własnego bezpieczeństwa należy konsultować przyjmowane suplementy oraz leki z lekarzem lub farmaceutą. Stosowanie suplementów zawierających magnez może powodować wiele komplikacji zdrowotnych. Skutkuje m.in.:

1. Ograniczonym działaniem leków przeciwnadciśnieniowych, przeciwzakrzepowych, przeciwgrzybiczych, przeciwpsychotycznych i przeciwlękowych, glikozydów nasercowych.
2. Obniżonym wchłanianiem żelaza.
3. Zmniejszonym wchłanianiem leków przeciwbakteryjnych, przez tworzenie trudno rozpuszczalnych kompleksów.
4. Zwiększonym wchłanianiem leków rozszerzających oskrzela, lewodopy.

Ze stosowania suplementów wapnia należy zrezygnować, kiedy stosowane są antybiotyki (tetracykliny, fluorochinolony) zalecane w zakażeniach dróg oddechowych i moczowych, podczas leczenia zaburzeń rytmu serca glikozydami nasercowymi lub w leczeniu nadciśnienia lekami blokującymi kanały wapniowe.

Dlatego przed zadecydowaniem o przyjmowaniu suplementów diety należy skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem.

Dowiedz się więcej: 

Przeczytaj również